- Taşınabilir çağ için (iPod'lar, kameralar, ultra taşınabilirler) 1.8", 1" ve 0.85" HDD'ler doğdu ve cebinize gigabaytlarca veri getirdi.
- Dayanıklılığı, tüketimi, performansı ve küçük formatlardaki maliyeti nedeniyle flash bellekler bunların yerini almıştır.
- Niş kullanımlar ise şunlardır: eski iPod'lar/kameralar ve dizüstü bilgisayarlar için yedek parçalar; pazarın büyük kısmı SSD'lere yöneldi.
- “Büyük” HDD’ler ölçeklenmeye devam ediyor (helium, HAMR), bugün 32 TB ve kurumsal ortamda 60 TB’lık planlar mevcut.
Bir zamanlar minyatür sabit diskler her şeydi : iPod'lara, ultra taşınabilir bilgisayarlara ve bugün müze parçası olarak kabul edilecek kameralara güç veriyorlardı. Peki 1.8 inçlik HDD'lere, minik 1 inçlik sürücülere (Microdrive) ve daha da küçük 0.85 inçlik sürücülere ne oldu? Bu, onların yükselişinin, kilit rollerinin ve flaş belleğin karşısında düşüşlerinin öyküsüdür .
Ortaya çıkışlarının ve kayboluşlarının nedenini anlamak için, yedi on yıllık bir ilerleme sürecinden geçmeniz gerekiyor: iki buzdolabı büyüklüğündeki dolaplardan , cebinize sığan ünitelere , kapasite sıçramalarına ve gigabayt başına fiyat düşüşlerine kadar, depolama kurallarını yeniden yazan bir yolculuk.
Dolaplardan ceplere: RAMAC'tan modern diskoya
IBM, 1956'da 305 RAMAC ve IBM 350 ünitesiyle bu alanda ilk adımı attı . "Mucize bellek" olarak adlandırılan bu ürün, o zamanlar düşünülemez bir şey olan rastgele veri erişimi sağladı ve bilgiye erişim süresini saatlerden saniyelere indirdi.
Reynold B. Johnson önderliğindeki proje 1952'de başladı ve hatta IBM yönetim kurulu tarafından iptal edildi, ancak Johnson yılmadı . Yıllarca süren teknik engellerin ardından, RAMAC 305 nihayet tanıtıldı: bir tondan fazla ağırlığa sahip bu mobilya parçası, boyutuna rağmen, bilgisayar teknolojisinde bir dönüm noktası oldu .
IBM 350 ünitesi, dakikada 1.200 devir hızında dönen 50 adet 24 inçlik diski üst üste istifliyordu . Yapılandırmaya ve kodlamaya bağlı olarak, yaklaşık 3,75 MB ila 5 MB arasında kullanılabilir kapasite sunuyordu ; bu da on binlerce delikli karta (yaklaşık 64.000) eşdeğerdi ve modern depolamaya doğru atılan ilk büyük adımdı.
60'lar önemli ilerlemeler getirdi : hava yastığı üzerinde "uçan" okuma kafaları (1961), 90 MB'lık Bryant 4240 ve değiştirilebilir ortam fikrini ortaya koyan IBM 1301 (1962, 28 MB ) ve IBM 1311 (1963, 2,69 MB, çıkarılabilir paketlerle ) serileri.
1965'te IBM 2310 "Ramkit", ses bobini tasarımını ve 1 MB'lık tek disk kapasitesini getirdi; ve 1973'te IBM , modern HDD'nin "babası" olan 3340 "Winchester"ı tanıttı: dahili sızdırmazlık, çok düşük uçuş yüksekliği ve iki adet 30 MB eksen (ünlü "30-30"), disk mimarisinde bugün hala geçerli olan bir konsept .
PC'ye geçiş, 1980 yılında Seagate ST-506 (5,25 inç, 5 MB) ve kısa süre sonra da RLL kodlamasıyla kapasite ve bit hızında %50 artış sağlayan ST-412 (10 MB) ile gerçekleşti. Buna paralel olarak IBM , iki adet 1,26 GB, 3 MB/s sürücüye dayalı, piyasadaki ilk 1 GB çözümü olan 3380'i 81.000 ila 142.200 dolar arasında değişen fiyatlarla piyasaya sürdü .
1983'te Rodime, iki disk üzerinde 10 MB'lık 3,5 inç formatını tanıttı; 1988'de ise dizüstü bilgisayarlar için ilk 2,5 inç sürücü (PrairieTek) ortaya çıktı. 90'lar önemli teknolojileri beraberinde getirdi: manyetorezistif okuma kafaları (IBM 0663 Corsair, 1991, 3,5 inç üzerinde 1 GB), 7.200 RPM hızında Seagate Barracuda (1992, 2,1 GB) ve on yılın sonlarına doğru 10.000 RPM'ye ulaşan Cheetah sürücüler.
Kapasite ve GB başına maliyet: İmkansız nasıl sıkıştırıldı?
On yıllar boyunca, sabit disk kapasitesi her 2-3 yılda bir ikiye katlandı ; bu, Moore Yasası'nın bir yankısıydı, ancak son zamanlarda fiziksel sınırlamalar (örneğin, süperparamanyetik bariyerler ) nedeniyle bu hız yavaşladı. 1957'de 5 MB'tan daha az olan kapasiteden, tek bir diskte onlarca terabayta ulaştık .
2025 yılına gelindiğinde 32 TB'lık sabit diskleri zaten göreceğiz ve 60 TB'lık disklerin 2030'dan önce piyasaya sürüleceği açıklandı (Dave Mosley, Seagate). Bununla birlikte, talep ve maliyet nedeniyle bu kapasitelerin çoğu kurumsal pazara özel kalabilirken , Western Digital tüketici kullanımı için 26 TB'a kadar (Gold serisi) kapasite sunuyor.
GB başına maliyet inanılmaz derecede düştü : 1956'da GB başına yaklaşık 109.000.000 dolardan (2025'e göre ayarlanmış) bugün GB başına 0,031 dolara kadar geriledi. 1980'de, IBM 3380 ile maliyet GB başına yaklaşık 122.650 dolardı (ayarlanmış). Bugün, 4 TB'lık harici bir sürücünün maliyeti yaklaşık 130 € (yaklaşık 0,0325 €/GB) civarında; bu, depolamanın yaygın olarak benimsenmesini açıklayan şaşırtıcı bir fark.
Bu kapasite patlaması, Ar-Ge'yi daha pahalı hale getiriyor ; bu nedenle birçok üretici ortadan kayboldu veya birleşti: şimdi ise helyum dolumu veya HAMR gibi teknolojileri kullanarak plaka başına yoğunluğu azaltmayı ve maliyetleri düşürmeyi hedefleyen üç büyük oyuncu (Seagate, Western Digital ve Toshiba) var.
Fiziksel boyut da önemli ölçüde küçüldü : 50'lerde birkaç MB'lık bir HDD, iki buzdolabı kadar yer kaplıyordu ve uçakla taşınıyordu ; on yıllar sonra, aynı gigabaytlar cep boyutunda kasalara ve nihayetinde posta pulu büyüklüğünde katı hal belleklerine sığdı .
İlgilendiğimiz boyutlar: 1.8″, 1″ (Microdrive) ve 0.85″
Taşınabilir elektronik cihazlarda minyatürleştirme olmazsa olmaz hale geldi . 90'lardaki deneylerden sonra (HP 1,3 inç ve Integral Peripherals 1,8 inç ile), 2001 yılında iPod, 5 GB'lık 1,8 inç HDD'yi popüler hale getirdi . Birdenbire, cebinize sığan ve binlerce şarkı depolayabilen "gerçek" bir sabit disk ortaya çıktı.
1,8 inç form faktörü , kapasite, güç tüketimi ve boyut dengesi nedeniyle ultra taşınabilir dizüstü bilgisayarlar ve MP3 çalarlarda popüler hale geldi . Zamanla kapasiteler 40 GB ve daha fazlasına ulaştı ve Toshiba, IBM, Dell (Latitude) ve Sony gibi markaların yanı sıra bazı netbook ve MP3 çalarlarda da kullanıldı .
IBM/Hitachi'nin parlak bir fikri olan 1 inçlik Microdrive , 2003 ve 2005 yılları arasında en parlak dönemini yaşadı: CompactFlash Tip II kart boyutunda bir HDD . Bu sayede, henüz yüksek kapasiteli NAND flaş belleğe gücü yetmeyen kameralar ve cihazlar , "ucuz" gigabaytlarca depolama alanı sağlayabiliyordu.
En uç örnek, 2004 civarında 2 GB kapasite sunan ve mühendisliğin daha da ileri gidebileceğini gösteren Toshiba'nın 0,85 inçlik HDD'siydi . Toshiba ayrıca o dönemdeki en yüksek kapasiteli 1,8 inçlik HDD'lerin de öncüsüydü .
Neden ortadan kayboldular: Flash belleğin ezici gelişi
Bunun temel nedeni NAND flaş bellekti . Katı hal sürücüler ve hafıza kartları kapasitelerini artırdı, fiyatlarını düşürdü ve darbelere dayanıklılık, sessiz çalışma ve daha düşük güç tüketimi gibi avantajlar sundu . Taşınabilir cihazlar için bu avantajları göz ardı etmek zordu.
1 inçlik Microdrive, 2006 civarında, NAND flaş belleğe sahip SD ve CF kartların hareketli parçalar olmadan eşdeğer performans ve kapasite sunmasıyla pazar payını kaybetmeye başladı . Fotoğrafçılıkta ise titreşimlere ve rastgele erişime karşı güvenilirlik nihayetinde belirleyici faktör oldu.
Toshiba'nın iddialı 0,85 inçlik yongası kısa ömürlü oldu : disk yoğunluğu, bu boyut aralığındaki NAND flaş bellek kadar hızlı gelişmedi ve flaş yongalarının ölçek ekonomisi de geri kalanını belirledi. Teknik olarak çarpıcı olsa da, ticari olarak piyasaya geç girdi.
1,8 inçlik sürücüler , "klasik" iPod'lar ve ultra taşınabilir dizüstü bilgisayarlar sayesinde bir süre daha varlığını sürdürdü (hatta 1,8 inçlik HDD'ye sahip ilk MacBook Air bile vardı ), ancak SSD'lere geçiş durdurulamazdı . 2010'larda çoğu üretici, mSATA, 2,5 inç SATA ve daha sonra NVMe SSD'ler lehine 1,8 inçlik sürücü serilerini aşamalı olarak piyasadan kaldırdı .
Sonuç mantıklıydı : flaş bellek, bu küçük formatlar için GB başına maliyet, dayanıklılık ve verimlilik açısından kazandı. Minyatür HDD'ler , mekanik sürücülerden katı hal sürücülerine geçişte amaçlarını yerine getirerek daha hızlı ve daha sağlam cihazların yolunu açtı.
Performans ve teknoloji: sadece boyut meselesi değildi
Kapasite ve boyutun yanı sıra önbellek, arama süresi ve alan yoğunluğu da önemlidir . Okuma/yazma kafalarında, okuma/yazma algoritmalarında ve malzemelerde yapılan iyileştirmeler, her nesilde IOPS ve verimliliği artırmıştır .
Bunu görselleştirmek için, bir diskin tamamını okuma sürelerinin tarihsel karşılaştırmalarına bakın (Tom's Hardware verilerine göre, disk başına kapasiteler parantez içinde): 1991: 37 s (26 MB) ; 1998: 3 dakika 31 s (1,6 GB) ; 1999: 5 dakika 37 s (3,2 GB) ; 2004: 18 dakika 34 s (40 GB) ; 2006: 52 dakika (200 GB) ; 2012: ~1 saat 30 dakika (2 TB).
Disk üzerindeki yoğunluğun artması bir yan etki yarattı : her geçişte okunacak/yazılacak daha fazla veri, bu da artan RPM'lerde (belirli aralıklarda 5.400, 7.200, 10.000, 15.000 RPM) bile dolu bir diskin toplam sıralı okuma süresini artırır.
Buna paralel olarak, arayüzler de oyunun kurallarını değiştirdi : 2003'te ATA/IDE (PATA) 'dan SATA'ya veya profesyonel ortamlarda SCSI'den modern varyantlara geçiş yaşandı. Protokol ve elektronikteki evrim, HDD mekanizmalarının daha iyi kullanılmasını sağladı.
Yakın gelecekte kilit nokta, iç türbülansı azaltan ve daha fazla disk plakasına olanak sağlayan HAMR ve MAMR gibi teknolojilerin yanı sıra helyum dolu muhafazalarda yatıyor . Bu gelişmeler sayesinde, yakın gelecekte (başlangıçta kurumsal segmentte olsa da) 60 TB'lık sürücüleri görmek mantıksız değil .
Kısaltmalar ve kavramların hızlı sözlüğü
- HH (Yarım Boy): raflardaki klasik "ortalama" fiziksel yükseklik.
- RLL (Çalışma Uzunluğu Sınırlı): Yoğunluğu/bit hızını artıran kodlama.
- SCSI: Profesyonel sistemler için yüksek performanslı arayüz.
- ATA/IDE/PATA: PC'lerde tarihsel bağlantı standardı.
- SATA: 2003'ten beri tüketimde baskın olan ATA serisinin devamı.
Bugün neredeler: yedek parçalar, nişler ve koleksiyonluklar
Artık ana odak noktası olmasalar da, 1,8", 1" ve 0,85" disk sürücüleri tamamen ortadan kaybolmadı . "Klasik" iPod'ların , MP3 çalarların ve bazı kameraların onarımında ve ZIF/CE-ATA kullanan eski dizüstü bilgisayarlar için yedek parça olarak hala talep görüyorlar .
Toshiba Portégé, IBM/Lenovo, Dell Latitude veya Sony gibi markalarla uyumlu dizüstü bilgisayarlar için 1,8 inçlik dahili sürücüler hala mevcuttur ve genellikle özel mağazaların kataloglarında iPod yedek parçalarının yanında görülmektedir.
Fotoğrafçılıkta, Microdrive CF Tip II kartlar bir merak konusu haline geldi . NAND flaş bellek pahalıyken depolama kapasitesini artırmak için kullanılıyorlardı, ancak bugün SD ve CFexpress kartlar performans, güvenilirlik ve boyut açısından öne çıkarken, Microdrive'lar koleksiyonluk eşya veya eski ekipmanlardan veri kurtarma aracı olarak kaldı.
Veri kurtarma hizmetleri bu formatlarla ilgili sorunlarla hala karşılaşıyor . Minyatür mekanikler benzersiz zorluklar sunuyor, ancak uyumlu donörlerle veri kurtarma mümkün; bu da yedek parça pazarının ticari düşüşüne rağmen varlığını sürdürmesinin bir başka nedeni .
Bu arada, "büyük" HDD'ler NAS ve veri merkezlerinde hala varlığını sürdürüyor ; 2025'te piyasada 32 TB'lık kapasite bulunuyor ve on yılın ikinci yarısında 60 TB'a ulaşılması bekleniyor. Ancak, geniş kitle işletim sistemleri için SSD'leri , performans için ise NVMe sürücülerini tercih ediyor.
1,8 inç, 1 inç (Microdrive) ve 0,85 inç boyutlarındaki sürücüler, yeniliğin nasıl sıçramalarla ilerlediğini gösteriyor: Cep boyutunda müzik ve veriye kapı açtılar, ancak "mini" düzeyde önemli olan her şeyde onları geride bıraktığında bayrağı flaş belleğe devrettiler . Bugün, depolama evriminde kilit parçalar olarak yer alıyorlar ve mekanik ile katı hal bellek arasında belirleyici bir geçişin hatırlatıcısı olarak hizmet ediyorlar .